Pronouns सर्वनामानि

In Sanskrit grammar, a pronoun is called सर्वनाम. A सर्वनाम is a word that is used in place of a noun to avoid repetition and make sentences simpler and smoother.

For example, instead of repeating a person’s name again and again, Sanskrit uses words like:

• सः He, that
• सा She, that
• तत्, It, that

Just as in English we say: “Rama is a boy. He studies.”
Sanskrit says: रामः बालकः अस्ति। सः पठति।

The word सर्वनाम literally means: “a word standing in place of all nouns.”
These words can refer to:

• Persons
• Objects
• Places
• Ideas

Types of Pronouns in Sanskrit
Sanskrit has several kinds of सर्वनाम-s.

1. Personal Pronouns 2. Demonstrative सर्वनाम-s
3. Interrogative सर्वनाम-s
4. Relative सर्वनाम-s
सर्वनाम-s Change According to Gender and Number
Like nouns, Sanskrit सर्वनाम-s change according to:

• लिङ्गम्
• वचनम्
• विभक्तिः (case)

सर्वनाम-s and Agreement
सर्वनाम-s must agree with the nouns they represent. Examples:

• रामः पठति। सः बुद्धिमान् अस्ति। “Rama studies. He is intelligent.”
• सीता गच्छति। सा प्रसन्ना अस्ति। “Sita goes. She is happy.”

सर्वनाम-s are among the most frequently used words in Sanskrit literature and daily expressions.

Let's learn some common सर्वनाम-s and their usages

दूरे (far)			समीपे (near)
पुल्लिङ्गः	स्त्रीलिङ्गः	नपुंसकलिङ्गम्	पुल्लिङ्गः	स्त्रीलिङ्गः	नपुंसकलिङ्गम्
सः	सा	तत्	एषः	एषा	एतत्

Here are some more examples

दूरे (far)	समीपे (near)
सः बालकः	एषः बालकः
सः भक्तः	एषः भक्तः
सः पुत्रः	एषः पुत्रः
सा बालिका	एषा बालिका
सा नदी	एषा नदी
सा लता	एषा लता
तत् फलम्	एतत् फलम्
तत् पर्णम्	एतत् पर्णम्
तत् पुस्तकम्	एतत् पुस्तकम्

Click on this सर्वनाम-s quiz quiz icon to learn many more examples of सः सा तत् एषः एषा and एतत्

Interrogative सर्वनाम-s - Asking questions in Sanskrit
Remember that in Sanskrit, सर्वनाम-s have to match in लिङ्ग and वचन.

Interrogative सर्वनाम-s for दूरे: (far)

	एकवचनम्	द्विवचनम्	बहुवचनम्
पुल्लिङ्गः	सः कः	तौ कौ	ते के
	Who is that	Who are those two	Who are they
स्त्रीलिङ्गः	सा का	ते के	ताः काः
	Who is she	Who are those two	Who are they
नपुंसकलिङ्गम्	तत् किम्	ते के	तानि कानि
	What is that	What are those two	What are they

Interrogative सर्वनाम-s for समीपे: (near)

	एकवचनम्	द्विवचनम्	बहुवचनम्
पुल्लिङ्गः	एषः कः	एतौ कौ	एते के
	Who is this	Who are these two	Who are these
स्त्रीलिङ्गः	एषा का	एते के	एताः काः
	Who is she	Who are these two	Who are these
नपुंसकलिङ्गम्	एतत् किम्	एते के	एतानि कानि
	What is this	What are these two	What are these

पुल्लिङ्गः




स्त्रीलिङ्गः



नपुंसकलिङ्गम्




Here is a summary of the interrogative सर्वनाम-s we have learnt so far. Note that they do not have the concept of समीपे and दूरे.

	एकवचनम्	द्विवचनम्	बहुवचनम्
पुल्लिङ्गः	कः	कौ	के
स्त्रीलिङ्गः	का	के	काः
नपुंसकलिङ्गम्	किम्	के	कानि

Here is a summary of the सर्वनाम-s we have learnt so far:

	ए व	द्वि व	ब व	ए व	द्वि व	ब व
पुल्लिङ्गः	एषः	एतौ	एते	सः	तौ	ते
स्त्रीलिङ्गः	एषा	एते	एताः	सा	ते	ताः
नपुंसकलिङ्गम्	एतत्	एते	एतानि	तत्	ते	तानि

Click on this सर्वनाम-s quiz quiz icon to practise these सर्वनाम-s

Click here to study the next chapter on Declension Introduction